Zmiany w opiece nad dziećmi do lat 3 – co czeka żłobki, kluby dziecięce i dziennych opiekunów?

Nowelizacja ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 – formalnie: ustawa o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 – uchwalona przez Sejm 17 lipca 2026 r., wprowadza m.in.: obowiązkowe 30-godzinne szkolenie ze standardów opieki dla opiekunów, ustawowe standardy zdrowego żywienia, obowiązkowy plac zabaw przy żłobku, zakaz publikacji wizerunku dziecka oraz zastąpienie dziennego opiekuna nowym podmiotem – punktem opieki dziennej. Poniżej sprawdzisz, co dokładnie się zmienia, kogo dotyczą zmiany i od kiedy nowe zasady zaczną obowiązywać.

Ważna informacja na start: ustawa nie jest jeszcze obowiązującym prawem. Tekst uchwalony przez Sejm został przekazany do Senatu, a następnie musi trafić do podpisu Prezydenta. Do czasu zakończenia procesu legislacyjnego traktuj poniższe informacje jako zapowiedź zmian. Ten artykuł zaktualizujemy, gdy ustawa zostanie ostatecznie podpisana i opublikowana.

Nowelizacja ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3: od Ministerstwa Rodziny do Sejmu i Senatu

Dotyczący opiekunów małych dzieci projekt ustawy w całości przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – resort właściwy do spraw rodziny. Osobą odpowiedzialną za prace była Aleksandra Gajewska, Sekretarz Stanu w MRPiPS. Nowelizacja powstała w odpowiedzi na wieloletnie postulaty środowiska, dotyczące wzmocnienia pozycji zawodowej opiekunów i uporządkowania zasad opieki dziennej – z myślą o realnych potrzebach zarówno dzieci, jak i personelu pracującego w instytucjach opieki.

Najważniejsze zmiany w instytucjach opieki

1. Doprecyzowanie wymagań kwalifikacyjnych i szkolenia opiekunów – ustawa doprecyzowuje wymagania kwalifikacyjne opiekunów i dyrektorów zatrudnionych w żłobkach i klubach dziecięcych oraz ujednolica wyższe standardy kształcenia, co ma poprawić jakość opieki żłobkowej w całym kraju.
   • Dla opiekunów z wyższym wykształceniem kierunkowym przewidziane są takie same wymogi szkoleniowe, jak dla osób, które kwalifikacje zawodowe zdobyły na podstawie doświadczenia.
   • Dziś dyrektorem żłobka może zostać osoba z wykształceniem zasadniczym zawodowym/branżowym. Po zmianie ta ścieżka zostaje wyłączona – czyli podniesiono próg wymaganego wykształcenia dla stanowiska dyrektora.
   • Obowiązkowe 30-godzinne szkolenie ze standardów opieki dotyczy obu tych grup.
   • Ustawowy obowiązek systematycznej aktualizacji wiedzy – szkolenia finansuje nieodpłatnie podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy.
2. Wprowadzenie standardów zdrowego żywienia – ustawa wprowadza obowiązkowe standardy żywienia: przy realizacji żywienia zbiorowego trzeba będzie stosować wyłącznie środki spożywcze uwzględnione w normach żywienia opracowywanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, a szczegółowe wymagania żywieniowe określi rozporządzenie ministra zdrowia. W praktyce ograniczy to żywność wysokoprzetworzoną. Ustawa reguluje też dostęp do wody pitnej oraz zasady przechowywania odciągniętego mleka kobiecego.
3. Obowiązkowy plac zabaw przy żłobku (kluby dziecięce – dostęp do bezpiecznej przestrzeni na zewnątrz), także dla placówek już działających.
4. Całkowity zakaz publikacji wizerunku dziecka przez podmiot prowadzący placówkę – nawet za zgodą rodzica. Wyjątek: wizerunek dziecka można publikować tylko w kontekście całości, jako element tła (np. impreza plenerowa) lub materiały udostępniane wyłącznie rodzicom z tej samej placówki.
5. Uregulowanie monitoringu – dozwolony tylko dla bezpieczeństwa (nie do oceny pracy personelu), nagrania max 3 miesiące, obowiązek informowania z 14-dniowym wyprzedzeniem. W punktach opieki dziennej monitoring będzie obowiązkowy.
6. Nowy elektroniczny rejestr instytucji opieki, prowadzony przez gminy w systemie ZUS – zastąpi obecny rejestr żłobków, klubów i wykaz dziennych opiekunów.
7. Wprowadzenie cyfrowej legitymacji opiekuna – legitymacja służbowa opiekuna (dokument mobilny w aplikacji mObywatel, a dla osób nieposiadających dostępu do niej – wersja plastikowa) będzie potwierdzać zatrudnienie i uprawnienia opiekunów zatrudnionych w żłobkach, klubach dziecięcych i punktach opieki dziennej.

Co zmieni się dla opiekunów?

Nowelizacja wzmacnia pozycję zawodową opiekunów, obejmując ich ochroną prawną i zbliżając uprawnienia opiekunów żłobkowych oraz opiekunów dziennych do uprawnień innych grup zawodowych pracujących z dziećmi, np. nauczycieli wychowania przedszkolnego. Najważniejsze nowe uprawnienia opiekunów:

• ochrona prawna przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych – podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych,
• płatny czas wolny na podnoszenie kwalifikacji zawodowych – w wymiarze 16 godzin lub 2 dni w roku,
• ulga 33% na przejazdy w publicznym transporcie zbiorowym – dla opiekunów zatrudnionych przez jednostki samorządu terytorialnego lub instytucje publiczne,
• wprowadzenie systemu nagród pieniężnych za szczególne osiągnięcia w obszarze opieki wczesnodziecięcej – mogą je przyznawać minister właściwy do spraw rodziny, wojewoda oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta,
• 4 kwietnia zostanie ustanowiony oficjalnym Dniem Opiekunki i Opiekuna Małego Dziecka – w skrócie po prostu Dniem Opiekuna,
• obowiązek odbycia szkolenia z pierwszej pomocy co 2 lata (doprecyzowanie dotychczasowych przepisów).

Punkt opieki dziennej zamiast dziennego opiekuna – nowa forma opieki

To jedna z poważniejszych zmian systemowych. Dotychczas pojedynczy dzienny opiekun – działający na własny rachunek – funkcjonował jako osoba fizyczna wpisana do wykazu. Po zmianach stanie się częścią nowej formy opieki – punktu opieki dziennej, w którym opiekę sprawują dzienni opiekunowie (zatrudnieni lub prowadzący działalność na własny rachunek).

W nowych punktach opieki dziennej opiekunowie zyskają jasny, jednolity status prawny miejsca pracy. W zakresie jakości opieki ustawa ujednolica wymogi lokalowe i organizacyjne, które dotąd bywały bardzo różnie interpretowane przez poszczególne gminy. Zmiana ma – jak wskazywało Ministerstwo Rodziny w uzasadnieniu – sprawić, że ustawa rozwija dostępne formy opieki tam, gdzie prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego jest ekonomicznie nieopłacalne.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Kroki legislacyjne, jakie projekt ustawy przeszedł zanim trafił do Sejmu

1. Opracowanie projektu ustawy przez Ministerstwo Rodziny i wpisanie go do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (nr UD181).
2. Konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe – na tym etapie do projektu mogły zgłaszać uwagi inne ministerstwa, samorządy, organizacje branżowe (np. stowarzyszenia żłobków i klubów dziecięcych) oraz partnerzy społeczni.
3. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów – zgodnie z planem miało to nastąpić w I kwartale 2026 r. Rząd przyjął projekt ustawy 2 czerwca 2026 roku.
4. Skierowanie projektu do Sejmu jako projektu rządowego.
5. Prace w komisjach sejmowych oraz trzy czytania na posiedzeniach plenarnych.
6. 17 lipca 2026 r. – Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. i przekazał ją do Senatu.

Jeśli uda się uzyskać podpis Prezydenta RP większość zmian wejdzie w życie 1 stycznia 2028 r., a nowe przepisy dotyczące opiekunów oraz nowe standardy żywienia wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.

Co dyrektorzy mogą zrobić już teraz?

Chociaż ustawa o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 formalnie jeszcze nie obowiązuje, warto zacząć się przygotowywać:

• Przejrzyj regulaminy dotyczące zdjęć i wizerunku dzieci – zwłaszcza jeśli placówka prowadzi media społecznościowe lub stronę internetową.
• Sprawdź kwalifikacje zawodowe zespołu – czy opiekunowie będą spełniać nowe wymagania kwalifikacyjne, czy konieczne będzie uzupełnienie 30-godzinnego szkolenia.
• Zaplanuj budżet na dodatkowe szkolenia – ich koszt, zgodnie z projektem, spoczywa na podmiocie prowadzącym placówkę.
• Śledź prace w Senacie – wymogi wejdą w życie po podpisaniu przez Prezydenta RP.
• Jeśli prowadzisz punkt opieki dziennej lub zatrudniasz dziennego opiekuna – zacznij analizować, jak zmiana statusu prawnego wpłynie na formę prowadzonej działalności.

Jak zmiany wpłyną na niepubliczne żłobki i kluby dziecięce?

Choć zmiany w ustawie dotyczą wszystkich placówek – publicznych i niepublicznych – to właśnie prowadzący niepubliczne żłobki i kluby dziecięce będą musieli ponieść największy koszt dostosowania: sfinansowanie dodatkowych szkoleń, ewentualną budowę lub adaptację placu zabaw czy modyfikację regulaminów dotyczących zdjęć. Z drugiej strony ujednolicenie zasad w całym rejestrze instytucji opieki ułatwi rodzicom porównywanie ofert niepublicznych żłobków z placówkami samorządowymi – według tych samych, jawnych kryteriów jakości opieki.

Najczęściej zadawane pytania

Ile dzieci może mieć pod opieką dzienny opiekun? Samodzielnie maksymalnie pięcioro (troje przy dziecku wymagającym szczególnej opieki), z pomocą drugiej osoby – ośmioro. W jednym punkcie opieki dziennej – maksymalnie 16.

Czy zdjęcia dzieci w żłobku będą całkowicie zakazane? Nie – zakaz dotyczy publicznego udostępniania wizerunku, nawet za zgodą rodzica. Dozwolone pozostają zdjęcia, gdzie dziecko jest jedynie elementem tła, oraz materiały dla rodziców przesyłane bezpiecznym kanałem, takim jak aplikacja LiveKid.

Kto sfinansuje 30-godzinne szkolenie opiekunów? Zgodnie z projektem – nieodpłatnie podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy.

Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 podnosi jakość opieki wczesnodziecięcej i to szeroki pakiet zmian odpowiadający na realne potrzeby zarówno dzieci, jak i personelu instytucji opieki nad najmłodszymi dziećmi – od standardów żywienia i placu zabaw, przez zakaz publikacji wizerunku i uregulowanie monitoringu, po wzmocnienie pozycji zawodowej opiekunów i przebudowę statusu dziennych opiekunów. Ustawa uchwalona przez Sejm czeka teraz na decyzję Senatu i podpis Prezydenta – kierunek zmian jest już jasny, więc warto zacząć się do nich przygotowywać już dziś, mając na uwadze zarówno perspektywy rodziców, jak i codzienną pracę opiekunów.

Artykuł zaktualizujemy po zakończeniu prac w Senacie i podpisaniu ustawy przez Prezydenta RP.