WOPFU w przedszkolu – kiedy i jak go przygotować?

Praca z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi to codzienność coraz większej ilość przedszkoli. Nie tylko dyrektorzy placówek integracyjnych i specjalnych mają więc obowiązek organizowania dla swoich podopiecznych specjalnej ścieżki edukacyjnej. W momencie, kiedy rodzice przedstawią w placówce orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, uruchomiony zostaje proces, prowadzący do zorganizowania kształcenia dla danego dziecka według jego indywidualnych potrzeb. Pierwszym elementem tego procesu jest przygotowanie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, czyli WOPFU.

Czym jest dokument WOPFU, jak go przygotować, kto i w jakim terminie go opracowuje? Tego wszystkiego dowiesz się z poniższego artykułu.

Co to jest WOPFU

WOPFU, czyli wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia to proces diagnostyczny, który ma na celu jak najpełniejsze zrozumienie potrzeb i możliwości ucznia w różnych aspektach jego funkcjonowania. Ocenie podlega funkcjonowanie ucznia, jego mocne strony, uzdolnienia oraz indywidualne potrzeby – zarówno w sferze edukacyjnej, jak i społecznej czy emocjonalnej. Obejmuje ona zarówno sytuacje edukacyjne, jak i pozaedukacyjne, a także relacje z rówieśnikami i dorosłymi.

WOPFU jest pierwszym, wstępnym krokiem przed przystąpieniem do opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET). Pozwala ona na zebranie ogólnych, ale kluczowych informacji o dziecku, które są niezbędne do stworzenia efektywnego programu wsparcia i rozwoju ucznia. WOPFU powinno być regularnie aktualizowane, aby na bieżąco odzwierciedlać aktualne potrzeby ucznia i umożliwiać dostosowanie działań edukacyjnych oraz terapeutycznych do jego sytuacji.

Podstawa prawna

Obowiązek sporządzenia WOPFU wynika wprost z Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. To ten sam akt prawny, który reguluje całą organizację kształcenia specjalnego w przedszkolu – od powołania zespołu, przez indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET), aż po zajęcia rewalidacyjne.

Kluczowy jest tu § 6 ust. 1, który precyzuje, kto i na jakiej podstawie opracowuje WOPFU:

§ 6. 1. Zespół, co najmniej dwa razy w roku szkolnym, dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając ocenę efektywności programu [...] oraz, w miarę potrzeb, dokonuje modyfikacji programu.

Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Warto mieć na uwadze również Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, które reguluje formy wsparcia będące często elementem WOPFU i IPET, a także jego nowelizację z 22 lipca 2022 r., wprowadzającą m.in. obowiązkowe stanowisko pedagoga specjalnego.

Co powinno zawierać WOPFU

Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) zawiera szczegółową analizę różnych obszarów funkcjonowania dziecka. Ocena ta jest podzielona na kluczowe kategorie, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób uczeń radzi sobie w grupie oraz jakie wsparcie jest mu potrzebne. W dokumencie opisane są więc:

• Mocne strony ucznia. Zidentyfikowanie predyspozycji, zainteresowań oraz uzdolnień danego ucznia, które mogą być rozwijane w procesie edukacyjnym.
• Trudności w funkcjonowaniu. Rozpoznanie barier i ograniczeń, powodujących trudności w codziennym funkcjonowaniu w życiu przedszkolnym.
• Przyczyny niepowodzeń edukacyjnych. Analiza powodów, dla których uczeń może mieć trudności w nauce lub w funkcjonowaniu w grupie.
• Indywidualne potrzeby edukacyjne i rozwojowe. Określenie, jakie wsparcie edukacyjne i terapeutyczne jest konieczne, aby umożliwić dziecku jak najpełniejszy rozwój.
• Zakres i charakter wsparcia. Określenie, jaki rodzaj pomocy jest niezbędny ze strony nauczycieli, specjalistów, asystentów czy pomocy nauczyciela, aby efektywnie wspierać ucznia.

Jeśli dokument dotyczy dziecka, które realizuje wybrane zajęcia wychowania przedszkolnego, zajęcia edukacyjne indywidualnie lub w grupie liczącej maksymalnie 5 osób, arkusz oceny powinien zawierać także informacje na temat trudności związanych z włączeniem dziecka w te zajęcia oraz efekty dotychczasowych działań podejmowanych w celu ich przezwyciężenia.

Kto przygotowuje WOPFU

Wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia przygotowuje zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem, a w przypadku ośrodków – także z wychowawców grup wychowawczych. W jego skład wchodzą nauczyciele przedmiotowi, nauczyciele wspomagający, a także specjaliści, tacy jak psycholog, pedagog, logopeda, pedagog specjalny oraz terapeuta pedagogiczny. Zespół może być poszerzony o innych specjalistów pracujących z uczniem, w zależności od jego indywidualnych potrzeb.

Warto zaznaczyć, że w pracach zespołu mogą uczestniczyć rodzice ucznia. Ponadto, na wniosek dyrektora placówki lub za zgodą rodziców, w składzie zespołu mogą się znaleźć także osoby spoza przedszkola, ale pracujące z dzieckiem, takie jak specjaliści z poradni psychologiczno-pedagogicznej, lekarz, logopeda czy terapeuta. Za koordynację pracy zespołu odpowiedzialna jest osoba wyznaczona przez dyrektora, zwykle wychowawca klasy.

Kiedy przygotować WOPFU

WOPFU przygotowuje się w przypadku uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Proces przygotowania WOPFU rozpoczyna się od zebrania informacji od rodziców i nauczycieli mających bezpośredni kontakt z uczniem. Obowiązkiem dyrektora przedszkola jest dopilnowanie, aby dokument powstał w określonym terminie.

Najlepiej rozpocząć prace nad WOPFU natychmiast po doręczeniu orzeczenia, ponieważ w tym samym 30-dniowym terminie musi być gotowy również IPET, a WOPFU jest jego niezbędną podstawą. Analizę funkcjonowania dziecka powtarza się minimum dwa razy w ciągu roku szkolnego. Dodatkowo można przeprowadzić ocenę na zakończenie pierwszego semestru, aby monitorować postępy ucznia, efektywność udzielanej pomocy i w razie potrzeby zmodyfikować IPET.

Jak napisać WOPFU – praktyczne wskazówki

Samo zebranie zespołu i znajomość wymaganych sekcji dokumentu to jedno. Drugie – i często trudniejsze – to sformułowanie zapisów, które będą naprawdę użyteczne przy tworzeniu IPET, a nie pozostaną martwą literą w segregatorze. Oto kilka zasad, które pomogą Ci i Twojemu zespołowi napisać WOPFU, z którego faktycznie da się korzystać.

• Opisuj konkretne zachowania, nie cechy osobowości. Zamiast pisać „dziecko jest nieśmiałe" lub „dziecko jest agresywne", opisz to, co można zaobserwować: „w sytuacjach grupowych nie inicjuje kontaktu z rówieśnikami, na pytania nauczyciela odpowiada szeptem lub gestem".
• Nie bagatelizuj mocnych stron. Sekcja o mocnych stronach dziecka jest równie ważna jak opis trudności, ponieważ to właśnie na niej buduje się strategię pracy terapeutycznej i edukacyjnej.
• Nie przepisuj diagnozy z poradni. WOPFU ma opisywać funkcjonowanie dziecka w Twojej placówce – w konkretnej grupie, w konkretnych warunkach. Orzeczenie z poradni jest punktem wyjścia i źródłem informacji o diagnozie, ale Twoje WOPFU powinno odpowiadać na pytanie: „jak to dziecko radzi sobie u nas, na co dzień, w realnych sytuacjach przedszkolnych?".
• Pisz językiem zrozumiałym dla rodzica. Rodzic otrzymuje kopię WOPFU i ma prawo uczestniczyć w jego omawianiu. Unikaj nadmiernego żargonu specjalistycznego tam, gdzie nie jest konieczny. Jeśli używasz terminów fachowych (np. „deficyty w zakresie integracji sensorycznej w obrębie układu proprioceptywnego"), dodaj krótkie wyjaśnienie lub opis w języku potocznym.
• Zadbaj o spójność w całym zespole. Każdy specjalista wnosi swoją perspektywę, ale końcowy dokument powinien tworzyć spójny obraz dziecka, a nie zbiór osobnych notatek. Warto, aby koordynator zespołu zebrał wstępne obserwacje od wszystkich członków przed spotkaniem i zadbał o to, by zapisy nie były ze sobą sprzeczne ani powielające się.

Najczęstsze błędy w WOPFU

Nawet doświadczone zespoły popełniają błędy, które obniżają jakość dokumentu i utrudniają późniejszą pracę z IPET. Oto te, które powtarzają się najczęściej:

❌ Mylenie WOPFU z IPET. WOPFU ma opisywać stan faktyczny – jak dziecko funkcjonuje tu i teraz. Tymczasem zespoły nierzadko wpisują do niego cele terapeutyczne, metody pracy czy planowane formy wsparcia, które powinny znaleźć się dopiero w IPET.

❌ Tworzenie dokumentu bez spotkania zespołu. W praktyce bywa tak, że logopeda wpisuje „swoją część", psycholog swoją, a wychowawca skleja to w całość. Bez wspólnej dyskusji łatwo o sprzeczności, ale przede wszystkim traci się to, co jest istotą WOPFU – wielospecjalistyczne, czyli oparte na różnych perspektywach, ale spójne spojrzenie na dziecko.

❌ Pomijanie kontekstu, w jakim dziecko funkcjonuje. WOPFU opisuje zachowania dziecka, ale te zachowania nie dzieją się w próżni. Dziecko, które radzi sobie w grupie 10-osobowej, może zupełnie inaczej funkcjonować w grupie 25-osobowej. Jeśli nie opiszesz warunków – wielkości grupy, poziomu hałasu, struktury dnia, dostępności specjalisty – zapisy tracą wartość informacyjną, a przy zmianie placówki nowy zespół nie będzie wiedział, do jakich warunków odnoszą się Twoje obserwacje.

❌ Brak aktualizacji. WOPFU sporządzone we wrześniu i niezmieniane do końca roku traci aktualność, zwłaszcza w przypadku małych dzieci, u których postępy (lub regres) mogą być bardzo dynamiczne. Pamiętaj o obowiązkowej ocenie co najmniej dwa razy w roku – to nie formalność, lecz moment, w którym zespół weryfikuje, czy dotychczasowe wsparcie przynosi efekty i czy IPET wymaga modyfikacji.

WOPFU a rodzice

Rodzice dziecka mają przede wszystkim prawo, na własne życzenie, uczestniczyć w spotkaniu zespołu opracowującego WOPFU. Obowiązkiem dyrektora jest w takiej sytuacji zawiadomienie ich o terminie takiego spotkania, w sposób przyjęty w danym przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego lub szkole.

Drugą ważną kwestią jest zapoznanie rodziców ucznia z wstępną wielospecjalistyczną oceną poziomu funkcjonowania ucznia. Najlepiej przeprowadzić to podczas spotkania, gdzie omówione zostaną poszczególne punkty dokumentu. Rodzic ma prawo wyrazić sprzeciw wobec niektórych elementów oceny. Po zapoznaniu się z dokumentem rodzic (lub rodzice) podpisuje ocenę, a następnie otrzymuje jej kopię.

Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia a IPET

WOPFU i IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny) są ze sobą ściśle powiązane i tworzą spójną całość w procesie wsparcia ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

WOPFU jest pierwszym krokiem w opracowaniu IPET – bez niego nie da się przejść dalej. Dopiero po sporządzeniu oceny funkcjonowania dziecka zespół dentyfikuje mocne strony, trudności, indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne dziecka oraz zakres i charakter wsparcia, jakiego będzie potrzebować.

W skrócie, WOPFU stanowi podstawę, na której buduje się IPET. Bez WOPFU nie byłoby możliwe precyzyjne zidentyfikowanie potrzeb dziecka i opracowanie odpowiedniego planu wsparcia

Arkusz WOPFU - czy istnieje wzór dokumentu

Nie istnieje jeden uniwersalny wzór arkusza wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia. Każda placówka ma możliwość stworzenia własnego wzoru, ważne jednak, aby dokument zawierał wszystkie elementy określone w przepisach. Ostateczna forma dokumentu może się różnić – może to być tabela, wykres lub zeszyt obserwacji.

Kluczowe jest, aby arkusz WOPFU był funkcjonalny, zwięzły, czytelny, a jednocześnie wystarczająco szczegółowy, aby skutecznie identyfikować potrzeby dziecka. Warto, aby w całej placówce obowiązywał jeden wzór dokumentu, co zapewni spójność i ułatwi pracę zespołu opracowującego oceny dla poszczególnych uczniów.

Przykładowy arkusz wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia do pobrania

Najczęstsze pytania o WOPFU

Czy WOPFU to to samo co diagnoza z poradni psychologiczno-pedagogicznej?

Nie. Diagnoza z poradni opisuje niepełnosprawność dziecka i formułuje zalecenia. WOPFU to odrębny dokument opracowywany przez zespół w Twojej placówce, który opisuje, jak dziecko faktycznie funkcjonuje w warunkach przedszkola – w konkretnej grupie, z konkretną kadrą, w codziennych sytuacjach.

Jak często trzeba aktualizować WOPFU?

Minimum dwa razy w roku szkolnym – na początku roku i pod koniec drugiego semestru. Nic nie stoi na przeszkodzie, by przeprowadzić dodatkową ocenę (np. po pierwszym semestrze), jeśli zespół widzi potrzebę modyfikacji wsparcia. Każda aktualizacja WOPFU może pociągać za sobą zmianę IPET.

Czy rodzic może odmówić podpisania WOPFU?

Rodzic ma prawo wyrazić sprzeciw wobec niektórych elementów oceny i zgłosić swoje uwagi. Warto potraktować taką sytuację jako okazję do rozmowy i wspólnego wypracowania zapisów, które obie strony uznają za rzetelne. Udokumentuj przebieg rozmowy i stanowisko rodzica.

Czy WOPFU podlega kontroli?

Tak – dokument WOPFU może zostać zweryfikowany podczas kontroli dotacji oświatowej, ponieważ stanowi element dokumentacji kształcenia specjalnego, na podstawie którego naliczana jest wyższa dotacja/subwencja. Kontrolerzy mogą sprawdzić, czy WOPFU istnieje i czy zostało opracowane w terminie. Więcej o tym, jak przygotować dokumentację do kontroli, przeczytasz w artykule Kontrola dotacji w przedszkolu – jak dokumentować wydatki i uniknąć bolesnych zwrotów.

Akty prawne

• Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
• Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.