Podsumuj artykuł z AI
Większość przedszkoli i żłobków ma już za sobą wdrożenie Standardów Ochrony Małoletnich – dokument powstał w 2024 roku, personel się z nim zapoznał, wisi na tablicy ogłoszeń albo w aplikacji dla rodziców. Problem w tym, że na tym obowiązki się nie kończą. Ustawa wymaga okresowego przeglądu i aktualizacji tego dokumentu, a pierwszy taki obowiązkowy przegląd wielu placówek czeka właśnie teraz – w sierpniu 2026 roku.
W tym artykule skupiamy się na dwóch rzeczach: jak wygląda wzór i struktura dokumentu SOM (przydatne, jeśli dopiero go tworzysz albo chcesz zweryfikować, czy Twój jest kompletny) oraz jak krok po kroku przeprowadzić jego przegląd i aktualizację. Jeśli interesuje Cię dogłębna interpretacja przepisów – kto konkretnie musi stosować standardy, jak wygląda kontakt fizyczny z dzieckiem czy zasady dotyczące wycieczek – te tematy szczegółowo omówiliśmy w artykule o Standardach Ochrony Małoletnich w praktyce.
Podstawa prawna w skrócie
Obowiązek posiadania Standardów Ochrony Małoletnich (SOM), zwanych też standardami ochrony dzieci, wynika z ustawy z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, znowelizowanej ustawą z 28 lipca 2023 r. (tzw. ustawa Kamilka albo Lex Kamilek). Przepisy dotyczące samych standardów – art. 22b i 22c – weszły w życie 15 lutego 2024 r., a termin na wdrożenie dokumentu upłynął 15 sierpnia 2024 r.
Ważne: latem 2025 roku Sejm uchwalił nowelizację, która miała złagodzić część obowiązków (m.in. weryfikację niekaralności wolontariuszy). Prezydent Karol Nawrocki zawetował ją jednak 29 sierpnia 2025 r., podzielając stanowisko Rzecznika Praw Dziecka, który ocenił, że nowelizacja obniżałaby poziom ochrony dzieci. W efekcie w mocy pozostają dotychczasowe, bardziej rygorystyczne przepisy. Aktualny tekst jednolity ustawy to Dz.U. 2026 poz. 110 (ogłoszony 30 stycznia 2026 r.).
Z czego powinien się składać dokument SOM – wzór strukturalny
Ustawa w art. 22c wskazuje elementy obowiązkowe, ale w praktyce najwygodniej trzymać się struktury czterech standardów, opracowanej przez Zespół do Spraw Ochrony Małoletnich przy Ministerstwie Sprawiedliwości wspólnie z Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) – to na niej opiera się większość dokumentów publikowanych przez przedszkola i żłobki w Polsce.
| Standard | Co obejmuje |
|---|---|
| I. Polityka | Zatwierdzony przez dyrektora dokument obowiązujący cały personel (etat, zlecenie, wolontariat, staż); wyznaczona osoba odpowiedzialna za monitoring; opisane zasady bezpiecznej rekrutacji, reagowania na podejrzenie krzywdzenia, bezpiecznych relacji personel–dziecko i dziecko–dziecko, korzystania z internetu, ochrony wizerunku i danych osobowych |
| II. Personel | Ocena kandydatów przy rekrutacji, weryfikacja w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym i Krajowym Rejestrze Karnym, jasno określone zachowania niedozwolone i pożądane wobec dzieci, szkolenie personelu z rozpoznawania symptomów krzywdzenia i procedur interwencji |
| III. Procedury | Krok po kroku opisane działania w sytuacji podejrzenia krzywdzenia (ze strony personelu, rodziny, rówieśników, osób trzecich), dane kontaktowe do lokalnych instytucji pomocowych, sposób dokumentowania i przechowywania zgłoszeń, osoba odpowiedzialna za przyjmowanie zgłoszeń |
| IV. Monitoring | Zasady i termin okresowego przeglądu polityki, dokumentowanie wniosków z oceny, dostosowywanie dokumentu do zmian w przepisach i sytuacji placówki |
Do samego dokumentu standardowo dołącza się też komplet załączników – to one najczęściej sprawiają kłopot przy pierwszym opracowywaniu:
- oświadczenie kandydata do pracy o niekaralności i braku toczącego się postępowania karnego,
- wzór karty (protokołu) interwencji w przypadku podejrzenia krzywdzenia dziecka,
- rejestr zgłoszonych zdarzeń i interwencji,
- ankieta monitorująca poziom realizacji standardów wśród pracowników,
- uproszczona, obrazkowa wersja standardów dla dzieci,
- zasady bezpiecznej rekrutacji personelu (jako osobny dokument lub rozdział).
Skąd wziąć gotowy wzór
Nie trzeba pisać dokumentu od zera. Ministerstwo Sprawiedliwości publikuje osobne wytyczne wraz z przykładowymi wzorami standardów dla różnych typów placówek – osobno dla żłobków i osobno dla przedszkoli – dostępne bezpłatnie na stronie resortu. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę udostępnia dodatkowo bezpłatny Generator Polityki Ochrony Dzieci oraz podręcznik wdrożeniowy dedykowany żłobkom i placówkom oświatowym.
Żaden z tych wzorów nie nadaje się jednak do wklejenia „jeden do jednego". Wymogi dotyczące np. bezpiecznych relacji między dziećmi czy procedur internetowych będą wyglądać inaczej w żłobku z dziećmi do 3. roku życia niż w przedszkolu, gdzie dzieci już częściowo korzystają z urządzeń elektronicznych czy wychodzą na dłuższe wycieczki. Dokument trzeba dopasować do statutu, faktycznej struktury zatrudnienia i specyfiki pracy konkretnej placówki.
Wzór do pobrania
Żeby nie zaczynać od zera, przygotowaliśmy gotowy wzór dokumentu Standardów Ochrony Małoletnich – zbudowany na strukturze czterech standardów opisanej wyżej. Wzór wskazuje też, jakie załączniki (oświadczenie kandydata do pracy, kartę interwencji, rejestr zgłoszeń, ankietę monitorującą) warto do niego dołączyć – te przygotowuje się indywidualnie, dopasowując do konkretnej placówki.
Wzór ma osobne warianty dla żłobka i przedszkola. To ważne rozróżnienie – zakres obowiązkowych elementów jest inny dla placówek oświatowych (m.in. zasady korzystania z internetu czy relacje między dziećmi), a inny dla żłobków, gdzie te kwestie wyglądają zupełnie inaczej ze względu na wiek podopiecznych.
Podobnie jak przy wzorach ministerialnych – to punkt wyjścia, nie gotowe rozwiązanie do wklejenia. Przed wdrożeniem uzupełnij dane placówki, zweryfikuj zgodność ze statutem oraz dostosuj procedury (rekrutację, komunikację, plan wsparcia dziecka) do faktycznej struktury zatrudnienia i organizacji Twojej placówki.
Kiedy trzeba zaktualizować standardy
To jest część, o której najczęściej się zapomina. Ustawa nakłada obowiązek okresowej weryfikacji i aktualizacji dokumentu – co najmniej raz na 2 lata (art. 22c ust. 6 ustawy). Skoro wdrożenie SOM było obowiązkowe do 15 sierpnia 2024 r., to pierwszy ustawowy termin przeglądu przypada na sierpień 2026 r.
Warto przy tym rozróżnić dwie rzeczy:
- ustawowe minimum – przegląd co najmniej raz na 2 lata, dotyczy wszystkich podmiotów objętych obowiązkiem SOM;
- rekomendację FDDS dla żłobków i placówek oświatowych – fundacja, która współtworzyła wytyczne dla resortu, zaleca w swoim dobrowolnym standardzie dla tego sektora przegląd przynajmniej raz w roku, jako dobrą praktykę wykraczającą poza ustawowe minimum.
Placówka, która trzyma się samej litery prawa, może więc poprzestać na przeglądzie co dwa lata. Ta, która chce być przygotowana lepiej niż wymaga tego ustawa – i traktuje to jako element budowania zaufania rodziców – może przyjąć rytm coroczny.
Sam przegląd powinien obejmować:
1. ocenę, czy dokument nadal odpowiada aktualnej strukturze zatrudnienia i organizacji placówki,
2. analizę zdarzeń i zgłoszeń z minionego okresu (jeśli takie wystąpiły),
konsultację z pracownikami – najczęściej w formie ankiety monitorującej,
3. w miarę możliwości konsultację z rodzicami/opiekunami,
sporządzenie pisemnych wniosków z oceny,
4. wprowadzenie zmian przez dyrektora i ponowne zapoznanie z nimi personelu, rodziców i dzieci.
Co dalej
Zarówno tworzenie standardów od podstaw, jak i ich coroczny czy dwuletni przegląd łatwiej ogarnąć, gdy dokumentacja placówki – umowy, oświadczenia personelu, zaświadczenia o niekaralności – jest w jednym miejscu, a nie w segregatorach. W Przyborniku Dyrektora LiveKid znajdziesz m.in. gotowe wzory dokumentów i materiały do pobrania, które mogą Ci się przydać przy porządkowaniu tej dokumentacji.
Podstawa prawna
