Udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest jednym z podstawowych obowiązków każdej placówki oświatowej. Dotyczy ona wszystkich dzieci, nie tylko tych z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego, a także rodziców i nauczycieli. Jej celem jest wspierania potencjału rozwojowego i stwarzanie warunków aktywnego i pełnego uczestnictwa uczniów w życiu przedszkola. Bardzo ważna osobą uczestniczącą w tym procesie jest pedagog specjalny.
Kim jest pedagog specjalny
Pedagog specjalny to nowe stanowisko, które zostało wprowadzone nowelizacją ustawy Karta Nauczyciela w 2022 roku. Osoba taka prowadzi działania edukacyjne, terapeutyczne i opiekuńcze dla uczniów ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi. Pomaga dzieciom z orzeczeniami o kształceniu specjalnym lub innymi trudnościami w odnalezieniu się w grupie i w szkole i nauce.
Pedagog specjalny odgrywa kluczową rolę w tworzeniu inkluzywnego środowiska edukacyjnego, w którym każde dziecko ma szansę osiągnąć sukces.
Jego zadaniem jest przede wszystkim diagnozowanie problemów dydaktycznych i wychowawczych uczniów, barier i ograniczeń utrudniających ich funkcjonowanie i praca nad ich zniwelowaniem. Rolą pedagoga specjalnego jest także diagnozowanie możliwości psychofizycznych uczniów czy ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań.
Co robi pedagog specjalny w przedszkolu
Szczegółowe zadania na tym stanowisku określone są w Rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Według tego aktu prawnego pedagog specjalny ma 6 głównych obszarów działania:
- współpraca z nauczycielami, wychowawcami grup wychowawczych lub innymi specjalistami, rodzicami oraz uczniami związana m.in. z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i przyczyn niepowodzeń edukacyjnych;
- współpraca z zespołem opracowującym i realizującym IPET;
- wspieranie nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i innych specjalistów;
- udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom, rodzicom uczniów i nauczycielom;
- współpraca z innymi podmiotami;
- przedstawianie radzie pedagogicznej propozycji w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli przedszkola.
Zadania pedagoga specjalnego w przedszkolu
Z powyższych obszarów wynikają konkretne obowiązki, takie Do zadań pedagoga specjalnego zaliczamy więc:
- rekomendowanie dyrektorowi działań w zakresie zapewnienia aktywnego i pełnego uczestnictwa uczniów w życiu przedszkola;
- rekomendowanie dyrektorowi działań w zakresie dostępności, o której mowa w ustawie o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami;
- badania i działania diagnostyczne związane z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia:
- mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów,
- przyczyn niepowodzeń edukacyjnych,
- trudności w funkcjonowaniu uczniów,
- barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu przedszkola;
- udział w rozwiązywaniu problemów dydaktycznych i wychowawczych uczniów;
- określanie warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych niezbędnych do nauki, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia;
- wspomaganie nauczycieli w rozpoznawaniu przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły lub placówki,
- wspieranie nauczycieli w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
- praca przy dostosowaniu sposobów i metod pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz jego możliwości psychofizycznych,
- dobór metod, form kształcenia i środków dydaktycznych do potrzeb uczniów.
- Współpraca z rodzicami: informowanie ich o sytuacji dziecka i udzielająnie wskazówek dotyczących wspierania go w środowisku domowym.
Z kim współpracuje pedagog specjalny
Aby skutecznie pracować nad usuwaniem ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia, pedagog specjalny musi współpracować z wieloma osobami i instytucjami. Przede wszystkim będą to osoby, które mają bezpośredni kontakt z dzieckiem, ale też inne podmioty czy specjaliści, którzy mogą wnieść swój wkład w pomoc dziecku.
Pedagog specjalny współpracuje więc np. z:
- poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi,
- placówkami doskonalenia nauczycieli,
- innymi przedszkolami, szkołami i placówkami,
- organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży,
- dyrektorem, pomocą nauczyciela, pielęgniarką,
- asystentem edukacji romskiej,
- pracownikiem socjalnym, asystentem rodziny, kuratorem sądowym.
Kto może zostać pedagogiem specjalnym
Zatrudniając osobę na to stanowisko, koniecznie trzeba zwrócić uwagę na jej kwalifikacje. Możliwości uzyskania uprawnień do wykonywania tego zawodu są szerokie, dlatego dobrze wiedzieć, gdzie szukać wytycznych i wcześniej dobrze się z nimi zapoznać.
Warunkiem koniecznym do uzyskania kwalifikacji pedagoga specjalnego jest posiadanie przygotowania pedagogicznego.
Wymagane kwalifikacje (stan prawny po sierpniu 2025 r.)
Kwalifikacje do zajmowania stanowiska pedagoga specjalnego w przedszkolu posiada osoba, która ukończyła:
- Studia magisterskie na kierunku pedagogika specjalna i posiada przygotowanie pedagogiczne.
- Studia magisterskie na innym kierunku oraz studia podyplomowe w zakresie:
- pedagogiki specjalnej (we wszystkich jej specjalnościach: oligofrenopedagogika, tyflopedagogika, surdopedagogika, itp.),
- edukacji włączającej,
- wczesnego wspomagania rozwoju dziecka.
UWAGA NA ZMIANĘ! ⚠️ Studia w zakresie logopedii, pedagogiki resocjalizacyjnej, korekcyjnej nie są już samodzielną podstawą do uzyskania kwalifikacji pedagoga specjalnego w przedszkolu. Osoba posiadająca wykształcenie w tych dziedzinach, aby zostać pedagogiem specjalnym, musi dodatkowo ukończyć studia podyplomowe w zakresie wymienionym powyżej.
Kluczowe zmiany wprowadzone Rozporządzeniem z 8 sierpnia 2025 r.
Najważniejszą zmianą wprowadzoną Rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 8 sierpnia 2025 r. jest uściślenie i zawężenie kierunków studiów uznawanych za wystarczające do uzyskania kwalifikacji pedagoga specjalnego, eliminując jako samodzielne podstawy niektóre dotychczas akceptowane kierunki.
- Usunięcie kierunków: Dotychczasowe rozporządzenie wymieniało jako kwalifikujące (jeśli były połączone z przygotowaniem pedagogicznym): logopedię, pedagogikę resocjalizacyjną i korekcyjną (terapię pedagogiczną) oraz wczesne wspomaganie rozwoju dziecka jako studia magisterskie.
- Nowe wymogi: Po sierpniu 2025 r. kwalifikacje na stanowisku pedagoga specjalnego daje wyłącznie ukończenie studiów magisterskich na kierunku pedagogika specjalna lub ukończenie studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej, edukacji włączającej lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (na podstawie nowego, zmienionego standardu kształcenia nauczycieli).
- Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (WWRD): Kwalifikacje do pracy na tym stanowisku może mieć również nauczyciel, który ukończył studia podyplomowe prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia w zakresie WWRD.
Szczegółowe kwalifikacje do zajmowania tego stanowiska określa Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 8 sierpnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.
Czy pedagog specjalny musi być w każdej placówce?
Wraz z rokiem szkolnym 2024/2025 w życie wchodzą przepisy określające nowe zasady zatrudniania specjalistów. Do nauczycieli specjalistów zatrudnianych w przedszkolu zaliczamy obok pedagogów, psychologów, logopedów i terapeutów pedagogicznych, właśnie pedagogów specjalnych. Do ich zadań należy działania mające na celu udzielenie uczniowi pomocy psychologicznej, pedagogicznej i terapeutycznej, uwzględniającej indywidualne potrzeby rozwojowe uczniów oraz zapewnienie im wsparcia przy występujących zaburzeniach, odchyleniach rozwojowych i specyficznych trudnościach w uczeniu się.
Nowe przepisy wprowadzają między innymi obowiązek zatrudnienia pedagoga specjalnego i logopedy w placówkach powyżej 50 uczniów, przy czym liczba etatów będzie uzależniona od dokładnej liczby dzieci w przedszkolu.
Co wpisać w dzienniku specjalistycznym
Jako że pedagog specjalny jest zaliczany do nauczycieli specjalistów, w kwestii prowadzenia dokumentacji obowiązują go te same zasady co np. pedagoga czy psychologa. W publicznych przedszkolach istnieje obowiązek prowadzenia dzienników pracy specjalistów z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zajęć rozwijających zainteresowanie i uzdolnienia dzieci.
W placówkach niepublicznych prowadzenie dzienników zajęć nie jest obowiązkowe, ale jest to zdecydowanie dobra praktyka.
W dzienniku zajęć pedagoga specjalnego umieszcza się następujące informacje:
- tygodniowy plan zajęć
- zajęcia i czynności przeprowadzone w poszczególnych dniach
- informacje o kontaktach z osobami, instytucjami, z którymi współdziała specjalista przy wykonywaniu zadań
- imiona i nazwiska dzieci objętych różnymi formami pomocy, a w szczególności pomocą psychologiczno-pedagogiczną.
Dziennik specjalistyczny można też prowadzić w formie dziennika elektronicznego.
Inna dokumentacja
Dokumentacja pracy specjalisty to nie tylko dziennik. Obejmuje ona również programy czy oceny, przygotowywane samodzielnie bądź wraz z zespołem nauczycieli i specjalistów.
Wszystkie dokumenty związane z danym uczniem powinny być skrupulatnie gromadzone w osobnej teczce, która jest dedykowana właśnie temu uczniowi. W „teczce" pedagoga specjalnego mogą znaleźć się takie dokumenty jak:
- plan pracy,
- programy zajęć rewalidacyjnych,
- program zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne,
- program zajęć korekcyjno-kompensacyjnych,
- wielospecjalistyczne oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU),
- ewaluacje IPET
- oceny efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
- oceny efektywności zajęć rewalidacyjnych,
- Sprawozdanie z pracy.
Sprawozdanie z pracy
Pedagog specjalny nie ma według przepisów prawa oświatowego obowiązku opracowywania rocznego planu pracy ani sporządzania sprawozdań. Jednak taki obowiązek może wynikać z wewnętrznych zasad obowiązujących w danym przedszkolu.
Przygotowując półroczne bądź roczne sprawozdanie ze swojej pracy pedagog specjalny powinien zawrzeć w nim takie elementy jak:
- ilość dzieci, z którymi pracował,
- obszary i sposób realizacji zadań,
- ocena efektywności działań,
- sposób udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
- obszary wsparcia i współpracy z nauczycielami, innymi specjalistami, rodzicami, dyrektorem, innymi podmiotami,
- podjęte interwencje, przeprowadzone diagnozy,
- własne inicjatywy dla rzecz uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,
- sposoby i formy włączania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w życie przedszkola,
- wsparcie nauczycieli w zakresie doskonalenia zawodowego.
Nie wszystkie powyższe punkty muszą być zrealizowane w ciągu półrocza, natomiast kluczowym elementem sprawozdania powinny być wnioski oraz rekomendacje na przyszłość, które posłużą jako punkt wyjścia do działań w kolejnym roku lub półroczu.
Podsumowując, pedagog specjalny pełni bardzo ważną rolę w przedszkolu. Stanowi wsparcie dla innych osób pracujących z dziećmi z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego i ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Odpowiada za diagnozowanie potrzeb edukacyjnych ucznia i tworzenie warunków zapewniających jego uczestnictwo w życiu przedszkola.
Akty prawne
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach
- Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach
- Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami
- Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 8 sierpnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.
