Nowa podstawa programowa dla przedszkoli: przewodnik dla dyrektorów

Nowy rok przedszkolny 2026/2027 przynosi jedną z największych reform w polskiej edukacji przedszkolnej od niemal dekady. Nowa podstawa programowa dla przedszkoli, podpisana przez Minister Edukacji Barbarę Nowacką 11 marca 2026 r. i opublikowana w Dzienniku Ustaw (Dz. U. 2026 poz. 328), wchodzi w życie 1 września 2026 r. i obowiązuje wszystkie placówki: publiczne przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania przedszkolnego.

Gabriela Fejkiel, dyrektorka ds. pedagogicznych w przedszkolu, pedagożka specjalna i wieloletnia ekspertka, podczas webinaru omówiła zmiany, jakie wprowadza nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego oraz zaproponowała praktyczne rozwiązania wdrożenia zmian. W poniższym artykule, na podstawie jej prelekcji, przedstawimy zmiany jakie musisz uwzględnić w swojej placówce od 1 września.

Kluczowe zmiany w podstawie programowej wychowania przedszkolnego w 2026 roku

Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego, która wejdzie w życie 1 września 2026 roku, wprowadza zmiany w rolach nauczycieli, którzy będą musieli dostosować swoje metody pracy do nowych wymagań edukacyjnych.

Największa zmiana nie jest zmianą formalną – to zmiana podejścia. Nowa podstawa programowa stawia na uczenie przez doświadczenie i działanie. Podopieczni mają poznawać świat zmysłami, eksperymentować, rozwiązywać realne problemy. Nauczyciel przestaje być „podającym wiedzę" – staje się aranżerem środowiska edukacyjnego, który tworzy warunki do odkrywania wedle potrzeb podopiecznych.

Nowa podstawa programowa stawia edukację przedszkolną na doświadczeniu. Dziecko powinno doświadczać, a my nie możemy mu tego zabrać – wręcz powinniśmy stwarzać jak najwięcej takich sytuacji.

Kompetencje fundamentalne

Nowa podstawa programowa wychowania wprowadza pojęcie kompetencji fundamentalnych, które stanowią podstawę całego procesu edukacji przedszkolnej. Są to:

• Kompetencje językowe – bogacenie słownictwa, wczesne rozbudzanie czytelnictwa, kultura żywego słowa
• Kompetencje matematyczne – logiczne myślenie, intuicja geometryczna w działaniu, rozwijanie zdolności matematycznych u każdego dziecka
• Kompetencje cyfrowe – bezpieczeństwo i higiena korzystania z technologii, mądre rozumienie technologii
• Kompetencje ruchowe – koordynacja sensoryczna, profilaktyka zdrowotna, sprawność motoryczna

Warto podkreślić: kompetencje matematyczne w tym ujęciu nie dotyczą tylko dzieci z „umysłem ścisłym". Logiczne myślenie towarzyszy nam na co dzień – i każdy przedszkolak przejawia naturalne uzdolnienia matematyczne, o ile stworzy mu się odpowiednie warunki.

Kompetencje przekrojowe

Obok fundamentalnych, podstawa wyróżnia kompetencje przekrojowe, które są ze sobą ściśle powiązane i składają się na budowanie sprawczości dziecka:

• Kompetencje poznawcze: rozwiązywanie problemów, krytyczne myślenie, kreatywne myślenie
• Kompetencje społeczne: współpraca, dbanie o innych
• Kompetencje osobiste: kierowanie sobą, dbanie o siebie

Sprawczość jako nowy priorytet

Sprawczość, obok kreatywności, jest jedną z kluczowych kompetencji podkreślanych w nowej podstawie. Jej najważniejsze aspekty to aktywne działanie, samodzielność i współpraca. To nie jest nowość w pedagogice – już w podręczniku z 1895 roku Maria Werycho-Strzemeska pisała: „O ile dziecko potrafi rozpoznać i naprawiać swe błędy, nie wtrącaj się ustawicznie do jego roboty."

Dla dyrektora oznacza to konkretną zmianę w sposobie oceniania i realizowania pracy nauczycieli: nie wymagajmy jednego, „wzorcowego" wytworu z każdych zajęć. Dwadziestu pięciu podopiecznych może wyjść z tych samych zajęć z dwudziestoma pięcioma różnymi rozwiązaniami – i to jest właśnie cel.

Higiena cyfrowa i ograniczenie czasu ekranowego

Nowa podstawa programowa wychowania kładzie większy nacisk na higienę cyfrową. Ograniczenie kontaktu z ekranami (telefony, tablety, telewizory) jest wyraźnie zaznaczone – z wyłączeniem celowego, dydaktycznego wykorzystania technologii. Bajka jako wypełniacz czasu to przeszłość. Technologia powinna pojawiać się jako narzędzie do konkretnych, wartościowych doświadczeń edukacyjnych.

Dziewięć obszarów osiągnięć dziecka

Nowa podstawa programowa wyróżnia dziewięć obszarów, w których należy wspierać i dokumentować rozwój przedszkolaka:

1. Obszar społeczny – relacje rówieśnicze, tutoring rówieśniczy, współpraca w grupie, poczucie przynależności narodowej i kulturowej
2. Obszar osobisty – budowanie tożsamości, autonomii, poczucia własnej wartości, odporności emocjonalnej; rozpoznawanie i nazywanie emocji, radzenie sobie z porażką, wyznaczanie i szanowanie granic
3. Obszar językowy – rozwój mowy, komunikacja werbalna i niewerbalna, przygotowanie do nauki czytania i pisania, zainteresowanie literami i książkami
4. Obszar matematyczny – logiczne myślenie, orientacja w przestrzeni i czasie, intuicja matematyczna
5. Obszar przyrodniczy – edukacja klimatyczno-ekologiczna, bezpośrednie doświadczenie natury
6. Obszar techniczny – rozwijanie umiejętności manualnych i konstrukcyjnych, bezpieczne posługiwanie się narzędziami, samodzielny dostęp do materiałów
7. Obszar cyfrowy – higiena cyfrowa, mądre rozumienie technologii, ograniczenie czasu ekranowego
8. Obszar artystyczny – ekspresja muzyczna, plastyczna, teatralna i choreograficzna; eksperymentowanie z formą, kolorem i dźwiękiem
9. Obszar ruchowy – sprawność motoryczna, koordynacja, profilaktyka wad postawy, znajomość numerów alarmowych i procedur bezpieczeństwa

Harmonogram wdrażania nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego

Ważna informacja dla dyrektorów: podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej jest wdrażana sukcesywnie – od 1 września 2026 r. w klasach I i IV, a w kolejnych latach w następnych klasach. To oznacza, że dzieci opuszczające zerówkę we wrześniu 2026 r. wejdą do szkoły z nową podstawą programową edukacji wczesnoszkolnej, która wraca do rozliczania kompetencji na przestrzeni trzech lat (klasy I–III), a nie – jak dotychczas – po każdym roku. To ważny kontekst dla planowania pracy w grupach sześciolatków.

Etapy wdrożenia w placówce

Czerwiec–sierpień 2026 r. (przygotowanie):

• Analiza treści nowej ustawy przez dyrektora i kadrę pedagogiczną
• Przegląd i aktualizacja programu wychowania przedszkolnego
• Szkolenia wewnętrzne dla nauczycieli
• Aktualizacja dokumentacji: statut, dzienniki, szablony obserwacji
• Komunikacja zmian do rodziców przed nowym rokiem szkolnym

Wrzesień 2026 r. (start):

• Uchwalenie zaktualizowanego programu przez radę pedagogiczną
• Wdrożenie nowego rozkładu dnia i planowania opartego na celach
• Uruchomienie systemu obserwacji i diagnozy zgodnego z nową podstawą

Styczeń–luty 2027 r. (ewaluacja śródokresowa):

• Przegląd realizacji podstawy – czy obszary są właściwie uwzględnione?
• Weryfikacja dokumentacji z wymaganiami kuratoriów
• Zebranie informacji zwrotnej od nauczycieli i rodziców

Wpływ nowej podstawy programowej na praktykę przedszkola

Nowa podstawa kładzie większy nacisk na zabawę swobodną, ruch i naturę jako fundamenty codziennej pracy. Dopiero po nich następują zajęcia kierowane. To odwrócenie priorytetów względem modelu, w którym zajęcia dydaktyczne dominowały nad spontaniczną aktywnością dzieci.

W nowej podstawie programowej dla przedszkoli nauczyciel staje się przewodnikiem i organizatorem środowiska edukacyjnego, co zmienia tradycyjne podejście do nauczania.

W praktyce oznacza to, że nauczyciel może:

• Prowadzić zajęcia kierowane w trakcie zabawy swobodnej – w formie indywidualnej pracy z konkretnym dzieckiem lub małą grupą
• W ciągu tygodnia (5 dni × 5 osób) dotrzeć do każdego dziecka z indywidualnym wsparciem
• Aranżować przestrzeń tak, by podopieczni mogli samodzielnie inicjować aktywność

Planowanie oparte na celach, nie na tematach

Odchodzenie od tematycznych planów miesięcznych na rzecz planowania celami edukacyjnymi to jedna z kluczowych zmian praktycznych. Nauczyciel wie, jakie kompetencje chce rozwijać w danym tygodniu – a impulsem do zajęć może być cokolwiek: gniazdo os przyniesione przez dziecko, budowa domu za oknem, czy znaleziony w ogrodzie żuk.

Dobry plan tygodniowy odpowiada na pytanie: jakie cele chcę zrealizować? – nie: jakie zajęcia mam przeprowadzić w poniedziałek o 10:00?

Pewnego dnia przyszło do mnie dziecko z gniazdem os – prawdziwym, przyniesionym z domu, gdzie w niedzielę z dziadkiem je zlikwidowali. Żadne zaplanowane zajęcia nie miały z tym szans.
Innym razem za oknem wyburzali dom i wylewali beton. Huk był nie do zagłuszenia.

W obu przypadkach zrobiłam to samo: wzięłam to, co przyniosło życie, i zbudowałam wokół tego zajęcia. Wszystkie zaplanowane cele zostały zrealizowane – tylko inną drogą niż myślałam. Chłopcy do dziś pamiętają, jak się nazywa wysięgnik do betonu. Ja już nie. Właśnie na tym polega planowanie przez cele. Nie ważne, czy rytmy matematyczne układamy z pszczółkami, cegłami czy jesiennymi liśćmi – ważne, że wiemy, po co to robimy. Resztę podpowiada dzień.

Opowiedziała nam podczas spotkania Gabriela Fejkiel – dyrektorka ds. pedagogicznych w przedszkolu, pedagożka specjalna i wieloletnia ekspertka.

Przykłady zajęć opartych na doświadczeniu

Zamiast tradycyjnej pracy plastycznej „jeż jesienny": Przygotuj 3–5 stanowisk z różnymi materiałami (kuleczki papieru, naturalne materiały, farby). Pokaż dziecku gotowy przykład, a następnie pozwól, by każde pracowało samodzielnie w swoim tempie. Ci, którzy skończyły wcześniej, mogą odejść do zabawy lub pomóc innym – to naturalny tutoring rówieśniczy w działaniu.

Zamiast zbiorowych zajęć matematycznych: Twórz ministacje (rytmy z klocków, układanki z naturalnych materiałów, przeliczanie). Maluszki podchodzą, działają, odchodzą. Ty obserwujesz i dokumentujesz.

W obszarze technicznym: Udostępnij dzieciom (w odpowiedniej do wieku formie) prawdziwe narzędzia – kawałki drewna, młoteczki, pineski w podkładkach korkowych. Wprowadź zasady bezpieczeństwa, ogranicz liczbę dostępnych narzędzi (1–2 młotki = naturalna kolejka), a następnie odsuń się i obserwuj.

Obserwacja i dokumentacja rozwoju

Obserwacja przestaje być formalnym narzędziem do „przyczepienia etykiety" – staje się narzędziem diagnostycznym służącym dziecku. Diagnoza nie mówi nam, czego przedszkolak nie potrafi. Pokazuje, co może zrobić z pomocą dorosłego – a tam leży obszar jego najbliższego rozwoju.

Sposoby dokumentowania w duchu nowej ustawy:

• Fotorelacje z zajęć (bez wizerunku dziecka na mediach publicznych; galerie w aplikacji dla rodziców)
• Notatki obserwacyjne skupione na strategii myślenia dziecka, nie na efekcie końcowym
• Portfolia z pracami dzieci – niekoniecznie co tydzień zmieniane, lecz dokumentujące rzeczywisty postęp

Obowiązki dyrektora według nowej podstawy programowej

Zmiana podstawy programowej nie znosi obowiązku posiadania programu wychowania przedszkolnego w każdej placówce – wynika on nadal z prawa oświatowego. Każda placówka musi posiadać program zgodny z nową podstawą.

Pamiętaj: rozliczani jesteś z realizacji podstawy programowej, nie programu wychowania przedszkolnego. Jeśli wydawnictwo nie zaktualizowało swojego programu zgodnie z nową podstawą – jesteś zobowiązany to zauważyć i reagować.

Plan wdrożenia dla dyrektora

Do końca czerwca 2026 r.:

• Zapoznaj się z treścią rozporządzenia (Dz. U. 2026 poz. 328)
• Przeprowadź analizę posiadanego programu pod kątem zgodności z nową podstawą
• Zaplanuj cykl szkoleń wewnętrznych dla kadry
• Przygotuj projekt komunikatu dla rodziców

Lipiec–sierpień 2026 r.:

• Przeprowadź szkolenia rady pedagogicznej
• Zaktualizuj lub zmień program nauczania
• Zaktualizuj dokumenty: statut, dzienniki, szablony obserwacji i diagnozy
• Przeprowadź zebranie/spotkanie z rodzicami przed rozpoczęciem roku

1 września 2026 r.:

• Uchwal nowy program wychowania przedszkolnego na radzie pedagogicznej
• Uruchom wdrożenie w grupach

Sprawdzenie zgodności z wymogami prawnymi

W zakresie monitorowania realizacji podstawy programowej: kuratoria oświaty wciąż opracowują szczegółowe wytyczne dotyczące dokumentowania zarówno obszarów, jak i kompetencji. Śledź komunikaty swojego kuratorium i bądź gotowy na aktualizację szablonów dokumentacji po ukazaniu się oficjalnych stanowisk.

Przyjmując program wychowania przedszkolnego, przyjmujecie go w całości. Warto o tym pamiętać – ale warto też wiedzieć, że możecie korzystać z dwóch programów jednocześnie: z jednego robić diagnozę, na drugim opierać plan miesięczny.

Niezależnie od tego, jakie macie tradycje w placówce – jeden program dla wszystkich grup czy każda wybiera swój – pilnujcie dokumentacji i nie idźcie na skróty. Sprawdźcie, czy wydawnictwa naprawdę dostosowały swoje programy do nowej podstawy. To nasza odpowiedzialność, szczególnie w pierwszym roku. Bo rozliczani jesteśmy z realizacji podstawy programowej – nie programu wychowania przedszkolnego.

Uczula Gabriela Fejkiel podczas webinaru „Nowa podstawa programowa w przedszkolu: co zmienia się od września i jak się przygotować”.

Planowanie programowe i dokumentacja

Nowe planowanie roczne powinno być oparte na celach wynikających z dziewięciu obszarów i kompetencji fundamentalnych oraz przekrojowych – nie na tematach blokowych. Zamiast „Temat miesiąca: Jesień", planuj: „W październiku rozwijamy kompetencje matematyczne poprzez liczenie, rytmy i orientację przestrzenną w kontekście doświadczeń przyrodniczych”. Zaktualizuj roczny plan pracy przedszkola, tak aby w praktyczny i jasny sposób wspierał pracę nauczycieli.

Jednolite szablony obserwacji rozwojowej

Dobry szablon obserwacji powinien:

• Odzwierciedlać dziewięć obszarów nowej podstawy programowej
• Skupiać się na tym, co dziecko potrafi zrobić z pomocą, nie tylko samodzielnie
• Umożliwiać szybki wpis (nawet kilka słów) po zabawie lub zajęciach
• Być powiązany z planem wsparcia indywidualnego

Integracja dokumentacji papierowej z systemem elektronicznym

Aplikacje do zarządzania placówką, takie jak LiveKid, pozwalają na prowadzenie elektronicznej dokumentacji obserwacji, tworzenie fotorelacji dla rodziców i archiwizację zgodną z RODO. To rozwiązuje wyzwanie jakim jest: dokumentacja edukacji przez doświadczenie, kiedy efektem zajęć nie jest praca plastyczna do powieszenia w szatni.

Adaptacja programu zajęć do nowej podstawy

Przejrzyj archiwum scenariuszy zajęć pod kątem kilku pytań:

• Czy dziecko jest aktywnym uczestnikiem, czy odbiorcą?
• Czy jest miejsce na różne rozwiązania jednego zadania?
• Czy czas i tempo są dostosowane do indywidualnych możliwości?
• Czy są zaplanowane doświadczenia polisensoryczne (dotyk, ruch, zmysły)?

Scenariusze, które wymagają jednego, wspólnego efektu końcowego i zakładają, że wszyscy pracują w tym samym tempie – wymagają przebudowy.

Aktualizacja opisów efektów i kryteriów obserwacji

Przy każdym zaplanowanym działaniu edukacyjnym wpisz, który obszar i które kompetencje są rozwijane. To ułatwi zarówno planowanie, jak i późniejsze monitorowanie realizacji podstawy.

Podsumowanie

Nowa podstawa obowiązuje w kontekście dążenia do zwiększenia autonomii i odpowiedzialności dzieci za własne decyzje oraz wprowadza doświadczenia edukacyjne, które wspierają rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny dzieci oraz budują poczucie sprawczości.

Dla dyrektora przedszkola oznacza to przede wszystkim jedno: zmianę w sposobie myślenia o roli nauczyciela. Nie chodzi o nowe pakiety ani gotowe scenariusze na każdy dzień – chodzi o to, by nauczyciel stał się uważnym obserwatorem i organizatorem środowiska, w którym dziecko może samodzielnie działać, próbować i wyciągać wnioski.

Nowa podstawa programowa nie jest rewolucją – jest powrotem do tego, co w edukacji przedszkolnej zawsze było najważniejsze: dziecko uczy się przez doświadczenie, we własnym tempie, w kontakcie z innymi i z otaczającym je światem. Zadaniem dyrektora jest stworzyć warunki, w których nauczyciel może tak właśnie pracować: z jasno określonymi celami, elastycznym planem i przestrzenią na to, co przyniesie dany dzień.

Czas na przygotowanie jest – i warto go wykorzystać spokojnie, zanim wrzesień 2026 roku postawi przed placówką nowe, codzienne wyzwania.