Rozliczanie nadgodzin nauczyciela — zarówno w szkole, jak i w przedszkolu — jest procesem złożonym i często budzącym wątpliwości. Wynika to z konieczności rozróżnienia dwóch pojęć: godzin ponadwymiarowych oraz godzin nadliczbowych, a także uwzględnienia wielu elementów, takich jak organizacja pracy placówki, plan zajęć czy zapisy Karty Nauczyciela.
Nowelizacja Karty Nauczyciela oraz aktualne interpretacje prawne wprowadziły ważne zmiany, których celem jest ujednolicenie zasad, dzięki którym wiemy m.in. jak rozliczyć nadgodziny nauczyciela w placówce oświaty. Szczególnie dotyczy to nauczycieli przedszkoli, gdzie zapotrzebowanie na elastyczne planowanie pracy jest często większe niż w szkołach.
Podstawowe informacje
Na samym początku informujemy, że każdy nauczyciel zatrudniony na podstawie Karty Nauczyciela, ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w rozumieniu kodeksu pracy, niezależnie czy są to nadgodziny nauczyciela w przedszkolu czy szkole. Warunkiem jest, że zostały one mu przydzielone zgodnie z przepisami i zrealizowane lub były gotowe do realizacji.
Ważne aby podkreślić, że poniższe zasady dotyczą placówek publicznych, gdzie nauczyciele zatrudnieni są na podstawie Karty Nauczyciela. W przedszkolu prywatnym nauczyciel zatrudniony jest na podstawie Kodeksu Pracy, a więc i sprawa nadgodzin będzie rozwiązywana w inny sposób.
Karta Nauczyciela określa jednocześnie dwa odrębne limity czasu pracy: tygodniowy wymiar godzin dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych (czyli pensum) oraz maksymalny tygodniowy czas pracy wynoszący 40 godzin. W efekcie pojawiają się dwa typy dodatkowej pracy:
- godziny ponadwymiarowe, czyli zajęcia realizowane ponad pensum,
- godziny nadliczbowe, będące pracą przekraczającą 40-godzinny tydzień pracy.
Od 1 września 2025 r. obowiązuje nowelizacja Karty Nauczyciela, która wprowadziła jednolite zasady rozliczania godzin ponadwymiarowych i doraźnych zastępstw. Znajomość aktualnych regulacji jest kluczowa, ponieważ nieprawidłowe rozliczanie nadgodzin prowadzi do sporów prawnych i generuje dodatkowe koszty dla placówki.
💡Warto wiedzieć: Kolejna nowelizacja Karty Nauczyciela zapowiedziana jest na 1 stycznia 2026 roku, jednak w jej obrębie nie znajdą się zmiany związane z rozliczeniem godzin zajęć dydaktycznych i wychowawczych.
Zasady rozliczania nadgodzin
Godziny ponadwymiarowe to zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze realizowane ponad tygodniową normę czasu pracy (pensum). Są one typowe zarówno w szkołach, jak i w przedszkolach, szczególnie w sytuacjach takich jak:
- godziny zastępstw doraźnych (np. za nieobecnych nauczycieli),
- dodatkowe zajęcia opiekuńcze,
- zwiększone potrzeby organizacyjne.
Przydziela je dyrektor — i to wyłącznie wtedy, gdy istnieje taka konieczność.
Godziny nadliczbowe to praca powyżej normy czasu pracy, czyli ponad 40 godzin tygodniowo. Dotyczą zadań, które wykraczają poza realizowane pensum, np.:
- organizacja imprez i wydarzeń wykraczających poza godziny zajęć,
- wycieczki,
- dyżury, zebrania, rady pedagogiczne.
Godzin ponadwymiarowe nie powinno się przydzielać osobom:
- realizującym podwyższone pensum (z wyjątkiem doraźnych zastępstw),
- korzystającym z obniżonego pensum,
- kobietom w ciąży i osobom wychowującym dziecko do lat 4 (bez ich zgody).
Ponadto za pracę nadliczbową nauczycielowi wynagrodzenie przysługuje zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.
Obliczenie nadgodzin - to musisz wiedzieć
Aby prawidłowo obliczyć nadgodziny, należy rozróżnić:
1. Liczbę godzin ponadwymiarowych
Są one rozliczane według stawki godzinowej, którą ustala się na podstawie:
- wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela,
- dodatków wynikających ze specyfiki stanowiska lub warunków pracy.
Stawka godzinowa jest indywidualna, zależna od stopnia awansu zawodowego i zajmowanego stanowiska.
2. Liczbę godzin nadliczbowych
To czas pracy ponad 40 liczby godzin realizowanych tygodniowo. Rozlicza się go biorąc pod uwagę:
- 100% dodatku za pracę w nocy, niedzielę i święta,
- 50% dodatku za pozostałe nadgodziny,
- czas wolny — jeśli tak ustalono.
💡Ważne: nauczyciel przedszkola, jak i szkoły, zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, nawet jeśli zajęcia zostały odwołane z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a pozostawał on w gotowości do pracy.
Jak wyliczyć miesięczne pensum?
Tu pojawia się najważniejszy element nowych regulacji. Ustawa wprowadza jeden wzór:
miesięczna liczba godzin = tygodniowe pensum × 4,16
Liczba 4,16 to uśredniona liczba tygodni w miesiącu. Następnie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnej godziny, sprawdzając ilość minut:
- do 0,5 godziny — zaokrąglamy w dół (pomijamy),
- powyżej 0,5 godziny — zaokrąglamy w górę.
Przykład:
Jeżeli nauczyciel ma pensum 25 godzin:
22 × 4,16 = 91,52 h
→ po zaokrągleniu 92 godziny miesięcznie.
To właśnie ta wartość będzie podstawą do wyliczenia stawki za nadgodziny.
Ewidencja nadgodzin
W polskim systemie prawnym rozliczanie nadgodzin nauczyciela w przedszkolu opiera się przede wszystkim na przepisach z Karty Nauczyciela, które precyzują zarówno godziny ponadwymiarowe, jak i godziny nadliczbowe wynikające z przekroczenia norm czasu pracy. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne, ponieważ pensum obejmuje wyłącznie zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, natomiast wszelkie czynności nie wliczające się do tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin stanowią dodatkową pracę nauczyciela.
Warto, aby dyrektor przedszkola i nauczyciel dbali o przejrzystość i regularną wymianę informacji w zakresie realizowanych godzin. Dyrektor powinien monitorować zgodność planu zajęć z faktyczną pracą nauczycieli, co ułatwia prawidłowe rozliczenia i pozwala szybko wychwycić ewentualne nieścisłości. Nauczyciel z kolei powinien rzetelnie informować o wszystkich zmianach w planie czy zastępstwach, aby dokumentacja odzwierciedlała rzeczywisty przebieg zajęć. Jest to szczególnie istotne w przypadku, gdy pojawiają się niezrealizowane godziny ponadwymiarowe.
💡Uwaga! Prawo do dochodzenia wynagrodzenia za godziny nadliczbowe przedawnia się po trzech latach.
Wyjątki w rozliczeniu godzin ponadwymiarowych
Występują dwa wyjątki w przypadku których mimo niezrealizowania godzin - nauczyciele dostaną wynagrodzenie:
- gdy nauczyciel zamiast przydzielonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych zrealizował w tym samym dniu zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze, uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela;
- gdy nauczyciel nie zrealizował zajęć indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania na skutek przyczyn niezależnych od niego, a był gotów do ich realizacji (zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 127 ust. 20 ustawy – Prawo oświatowe).
Pierwsza sytuacja zachodzi wtedy, gdy nauczyciel na polecenie dyrektora wykonuje inne obowiązki opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby placówki, takie jak opieka podczas wycieczek, wyjść do teatru czy wydarzeń dodatkowych.
Drugi wyjątek dotyczy sytuacji, w której nauczyciel nie może przeprowadzić przydzielonych mu godzin ponadwymiarowych związanych z obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym oraz godzin nauczania indywidualnego. Punkt ten występuje, gdy powodem braku możliwości nauczania są szczególne przypadki niezależne od niego, np. z powodu choroby dziecka, odwołania zajęć z przyczyn organizacyjnych przedszkola czy nagłych losowych sytuacji w placówce.
Ważne jest, że nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny, jeśli był gotowy do przeprowadzenia zajęć i spełniał obowiązki wynikające z polecenia dyrektora.
Co wprowadziła nowelizacja Karty Nauczyciela w wrześniu 2025 roku?
Od września 2025 r. zmiany wprowadzone nowelizacją Karty Nauczyciela uporządkowały kwestie rozliczania godzin ponadwymiarowych i zastępstw. Etap legislacyjny, w którym związki zawodowe (w tym Związek Nauczycielstwa Polskiego) podnosiły potrzebę doprecyzowania przepisów, zakończył się wprowadzeniem jednolitych zasad mających chronić interesy pracowników oświaty, w tym nauczycieli przedszkolnych. Nowelizacja Karty Nauczyciela wprowadziła, m.in.:
- Odprawę, także przy pracy poniżej 1/2 etatu,
- Jednolite pensum 18 godzin w szkołach zawodowych,
- Jasne reguły wynagradzania nadgodzin i zastępstw,
- Koniec wliczania zastępstw w pensum.
Inne zmiany w nowelizacji Karty Nauczyciela dotyczą nagród za długoletni staż pracy, opieki zdrowotnej czy dookreślenia kompetencji kadry.
Jakie są cele zmian w ramach rozliczenia nadgodzin nauczyciela?
Dzięki prawidłowemu dokumentowaniu pracy oraz znajomości zasad wynikających z rozliczania godzin ponadwymiarowych przedszkole może uniknąć sporów i zapewnić prawidłowe wynagrodzenia nauczycieli. Jednocześnie pozwala to na rzetelne planowanie organizacji zajęć, w tym zajęć opiekuńczych uwzględniających potrzeby dzieci i specyfikę poszczególnych grup przedszkolnych.
Cele zmian w ramach rozliczenia nadgodzin nauczyciela koncentrują się przede wszystkim na ujednoliceniu i uproszczeniu zasad wynagradzania za godziny ponadwymiarowe oraz godziny nadliczbowe zgodnie z Kartą Nauczyciela i przepisami Kodeksu pracy. Ponadto zmiany zwiększą przejrzystość i stabilność pracy nauczyciela poprzez jasne określenie zasad dotyczących wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i zastępstwa doraźne.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
1. Ile maksymalnie nadgodzin może mieć nauczyciel?
Nauczyciel nie ma ustawowego górnego limitu godzin ponadwymiarowych, ale powinien je realizować zgodnie z zasadami Karty Nauczyciela i przepisami o bezpieczeństwie pracy. Godziny nadliczbowe mają limit 150 godzin rocznie (ogólnie, wg Kodeksu pracy), z możliwością modyfikacji w regulaminie lub układzie zbiorowym.
2. Czy nauczyciel ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, które nie są realizowane z powodu choroby dziecka?
Tak. Jeśli nauczyciel był gotowy do przeprowadzenia zajęć, wynagrodzenie przysługuje również za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, gdy przyczyna ich odwołania leży poza jego kontrolą.
3. Jak są rozliczane godziny ponadwymiarowe w przypadku nauczyciela zatrudnionego w niepełnym wymiarze godzin?
Nauczyciel zatrudniony w niepełnym wymiarze ma prawo do wynagrodzenia za każdą godzinę ponadwymiarową, proporcjonalnie do swojego pensum. Ustala się pełny obowiązkowy wymiar godzin dla danego nauczyciela, czyli jego obowiązkowe pensum, następnie godziny przekraczające indywidualne pensum traktuje się jako godziny ponadwymiarowe. Wynagrodzenie oblicza się zgodnie ze wzorem wynikającym z Karty Nauczyciela.
4. Czy nauczyciel powinien otrzymać wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, które są wykonywane ponad 40-godzinny tydzień pracy?
Tak. Każda godzina nadliczbowa, czyli praca ponad 40-godzinny tydzień, uprawnia nauczyciela do wynagrodzenia zgodnie z przepisami Kodeksu pracy i stawką wynikającą z Karty Nauczyciela.
Podsumowanie
Rozliczanie nadgodzin nauczyciela w przedszkolu to temat, który dotyczy każdego pedagoga – zarówno tych prowadzących zajęcia dydaktyczne, jak i pełniących obowiązki opiekuńcze czy zastępcze. Dzięki zmianom w Karcie Nauczyciela zasady wynagradzania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin stały się jednolite i przejrzyste, a za godziny ponadprogramowe i ponadwymiarowe przysługuje obliczana według wzoru i sprawiedliwa wypłata.
Świadomość własnych praw i obowiązków w zakresie godzin ponadwymiarowych i nadliczbowych pozwala nauczycielom przedszkoli nie tylko skutecznie dochodzić wynagrodzenia, ale też lepiej planować swoją pracę i angażować się w działania wychowawcze i opiekuńcze, które mają realny wpływ na rozwój dzieci.
Nowe przepisy to nie tylko formalność – to narzędzie, które chroni pracowników, ułatwia życie dyrektorom i wspiera dzieci, zapewniając stabilność organizacyjną w przedszkolu. Znajomość zasad rozliczania nadgodzin pozwala więc patrzeć na nie nie tylko jak na obowiązek czy dodatkową pracę, ale też jak na element dobrze funkcjonującej, sprawiedliwej i przejrzystej placówki oświaty.
