Podsumuj artykuł z AI
Od 1 września 2026 r. przedszkola układają jadłospisy według nowego rozporządzenia Ministra Zdrowia, które zastąpiło przepisy z 2016 roku. Media szybko nazwały je „dietą planetarną”, a równie szybko narosły wokół niego uproszczenia: że raz w tygodniu cały obiad musi być wegański, że smażyć można tylko przez dwa dni albo że limit cukru obejmuje każdy produkt w kuchni. Przepisy są bardziej szczegółowe, a dla dyrektora i intendenta właśnie te szczegóły decydują o tym, czy jadłospis spełnia wymagania.
W tym artykule porządkujemy nowe zasady żywienia dzieci w przedszkolu na podstawie tekstu rozporządzenia, a nie medialnych skrótów. Dowiesz się z niego:
- czym jest dieta planetarna i które jej elementy faktycznie trafiły do przepisów,
- jak powinien wyglądać tydzień obiadów – ile razy mięso, ryba i potrawa z nasion roślin strączkowych,
- jakie limity cukru, tłuszczu i soli obowiązują produkty, których używa kuchnia przedszkolna,
- które popularne informacje o nowych przepisach to mity i jak wprowadzić zmiany tak, żeby dzieci chętnie jadły nowe dania.
Dieta planetarna – skąd się wzięła i co ma wspólnego z przedszkolem
Pojęcie diety planetarnej (ang. planetary health diet) wprowadziła w 2019 roku Komisja EAT-Lancet, międzynarodowy zespół naukowców zajmujących się żywieniem, rolnictwem i klimatem. Komisja wyszła z założenia, że sposób żywienia, który służy zdrowiu człowieka, powinien jednocześnie mieścić się w granicach wyznaczanych przez ochronę środowiska.
W praktyce dieta planetarna opiera się na produktach roślinnych: warzywach, owocach, pełnoziarnistych zbożach, nasionach roślin strączkowych, orzechach i olejach roślinnych. Ryby, drób, jaja i produkty mleczne pojawiają się w umiarkowanych ilościach, a mięsa czerwonego, mięsa przetworzonego i cukru jest w niej niewiele.
Dla przedszkola ma to duże znaczenie z dwóch powodów. Po pierwsze, w wieku przedszkolnym kształtują się nawyki żywieniowe. Dziecko, które regularnie dostaje potrawy z ciecierzycy, soczewicy czy fasoli, traktuje je jak zwykłe jedzenie, a nie egzotykę. Po drugie, żywienie zbiorowe działa na dużą skalę: jadłospis układany dla kilkudziesięciu lub kilkuset dzieci przesądza o tym, ile i jakiej żywności placówka kupuje każdego tygodnia.
Wdrożenie tych założeń w przedszkolu to jednak więcej niż nowa pozycja w jadłospisie. Ewelina Pilszczek, dietetyk, terapeuta dziecięcy i szkoleniowiec zwraca uwagę:
Wydawać by się mogło, że wystarczy od czasu do czasu dołączyć strączki do jadłospisu. Tymczasem kuchnia musi zaplanować zupełnie nowe jadłospisy, dobrać produkty, przeliczyć koszty, przygotować receptury i sprawdzić, jak danie da się ugotować w większej skali. A placówka i jej właściciele muszą wiedzieć, na co kłaść większy nacisk, czego wymagać od kuchni, jak czytać jadłospis, jak rozmawiać z rodzicami i jak przygotować kadrę.
Ewelina Pilszczek, dietetyk
Podstawa prawna – nowe rozporządzenie ministra zdrowia dot. żywienia zbiorowego w szkołach i przedszkolach
Podstawą nowych zasad jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. 2026 poz. 197).
Rozporządzenie bywa nazywane „rozporządzeniem sklepikowym”, dlatego że jego paragraf 1 określa zamknięty katalog produktów, które wolno sprzedawać dzieciom w jednostkach systemu oświaty – w praktyce w sklepikach szkolnych i automatach.
Dla przedszkola ważniejszy jest § 2, który reguluje żywienie zbiorowe, czyli posiłki podawane dzieciom w placówce. Te same zasady obowiązują w przedszkolach i szkołach, ale układ wymagań w § 2 zależy od tego, ile posiłków podaje placówka.
Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że zmiany mają poprawić jakość żywienia dzieci, ograniczyć spożycie cukru, soli i tłuszczu, zwiększyć udział warzyw i produktów roślinnych oraz promować zdrowe nawyki żywieniowe od najmłodszych lat.
Najważniejsze zmiany w skrócie
- Co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu – potrawa na bazie nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych.
- Dwa razy w tygodniu w ramach obiadu – porcja mięsa przygotowana z mięsa świeżego.
- Co najmniej raz w tygodniu – porcja ryby.
- Alternatywna potrawa roślinna dla dzieci, które nie spożywają produktów odzwierzęcych, w dni z rybą i mięsem.
- Co najmniej dwa razy w tygodniu – zupy na wywarach warzywnych.
- Od poniedziałku do piątku nie więcej niż dwie porcje potrawy smażonej.
- Limity cukru, tłuszczu i soli dla wybranych grup produktów.
- Napoje przygotowywane na miejscu – nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml, przy czym preferowana jest woda.
- Wartość energetyczna posiłków po raz pierwszy w przepisach: żywienie w przedszkolu ma pokrywać 70–75% dziennego zapotrzebowania energetycznego w ujęciu dekadowym. Wcześniej był to standard z zaleceń żywieniowych, a nie wymóg rozporządzenia.
Co musi się znaleźć w jadłospisie przedszkola
Nowe wymagania dotyczą dwóch rzeczy: obiadów w skali tygodnia i tego, co dziecko powinno dostać każdego dnia. Intendent musi więc pilnować obu poziomów jednocześnie.
Tydzień obiadów
Rozporządzenie nie podaje gotowego jadłospisu, ale wyznacza ramy, w których musi się on zmieścić. Przy rybie, potrawie z nasion roślin strączkowych i zupach na wywarach warzywnych przepis mówi o minimum („co najmniej”). Przy smażeniu określa maksimum („niewięcej niż”). Przy mięsie pada natomiast samo „dwa razy w tygodniu”, bez żadnego z tych zastrzeżeń.

Wymóg mięsa świeżego ma praktyczne konsekwencje dla zakupów. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wyjaśnia, że chodzi o mięso niepoddane procesom konserwującym innym niż schładzanie lub mrożenie. W obiedzie mięsnym głównym źródłem białka nie może być więc kiełbasa, parówka czy kotlet z mortadeli.
Nowością jest też wymóg alternatywnej potrawy roślinnej, przede wszystkim na bazie nasion roślin strączkowych, dla dzieci, które nie spożywają produktów odzwierzęcych. Przepis wiąże go z dniami, w których w obiedzie jest ryba lub mięso. Rozporządzenie nie określa, w jaki sposób rodzice mają zgłaszać taką dietę, dlatego warto ustalić prostą procedurę – na przykład pisemną informację przy zapisie dziecka na posiłki. Jeśli w przedszkolu nie ma dzieci na takiej diecie, przepis nie wymaga przygotowywania alternatywy na zapas.
Przy potrawie z nasion roślin strączkowych łatwo o pułapki – dania, które wyglądają na roślinne, ale nie spełniają wymogu:
Na przykład fajne danie na bazie strączków, ale z mozzarellą. Takiej potrawy nie możemy uwzględnić jako tej bez produktów odzwierzęcych. Tak samo makaron – w tym dniu nie może zawierać jajek. Są makarony bez jajek, więc trzeba postawić na taki albo na przykład na ryż.
Ewelina Pilszczek, dietetyk
Ten sam warunek dotyczy dodatków: jeśli do kotlecików ze strączków podaje się sos jogurtowy, musi on powstać na bazie roślinnej alternatywy jogurtu.
Każdego dnia
Dla przedszkola, które podaje co najmniej trzy posiłki, rozporządzenie wymienia, co musi się znaleźć w jadłospisie każdego dnia:
- produkty z różnych grup środków spożywczych,
- co najmniej dwie porcje mleka lub produktów mlecznych – obie mogą być zastąpione napojami roślinnymi lub roślinnymi alternatywami produktów mlecznych wzbogaconymi co najmniej w wapń i witaminę B12,
- co najmniej jedna porcja z grupy: mięso, ryby, jaja, orzechy, nasiona roślin strączkowych, roślinne alternatywy mięsa,
- warzywa lub owoce w każdym posiłku, przy czym udział warzyw musi być większy niż owoców,
- co najmniej jedna porcja produktów zbożowych, w tym pełnoziarnistych, w śniadaniu i obiedzie (w obiedzie można ją zastąpić ziemniakami).
Zasady przygotowania potraw
Zupy, sosy i dania mają powstawać z naturalnych składników, bez koncentratów spożywczych – z wyjątkiem koncentratów z naturalnych składników. Jadłospis ma uwzględniać sezonowość produktów, a jeżeli to możliwe, także produkty pochodzenia lokalnego lub ekologiczne.
Wartość energetyczna posiłków
Rozporządzenie po raz pierwszy tak precyzyjnie określa też wartość energetyczną posiłków. Wyżywienie w przedszkolu, które podaje śniadanie, obiad i podwieczorek, ma dostarczać od 70 do 75% całodziennego zapotrzebowania energetycznego w ujęciu dekadowym, czyli średnio z 10 dni. Zapotrzebowanie liczy się według norm żywienia dla populacji Polski opracowanych przez NIZP PZH – PIB, z wyliczeniem normy średnioważonej dla danej grupy wiekowej. W praktyce trzeba uwzględnić rzeczywistą liczbę dzieci w poszczególnych rocznikach, a nie przyjmować normy dla jednego wybranego wieku.
Ujęcie dekadowe przydaje się także w rozmowach z rodzicami. Zdarza się, w których rodzic ocenia jadłospis po jednym dniu – na przykład z pierogami z owocami na obiad – i uznaje go za niezbilansowany, bo tego dnia było mniej białka. Bilans ocenia się jednak w skali dziesięciu dni, a nie pojedynczego obiadu.
Limity cukru, tłuszczu i soli
Limity składu nie dotyczą wszystkich produktów, tylko czterech grup wymienionych w rozporządzeniu. Warzyw, owoców, mięsa czy ryb nie obejmują. Pieczywo półcukiernicze i cukiernicze oraz produkty zbożowe muszą spełniać wszystkie trzy kryteria, a produkty mleczne i ich roślinne alternatywy – kryterium cukru.
| Grupa produktów | Cukry | Tłuszcz | Sól | Substancje słodzące |
|---|---|---|---|---|
| Produkty zbożowe (w tym śniadaniowe i bezglutenowe) | 10 g | 10 g | 1 g | bez dodatku |
| Pieczywo półcukiernicze i cukiernicze | 13,5 g | 10 g | 1,2 g | bez dodatku |
| Produkty mleczne | 10 g | – | – | bez dodatku |
| Napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych | 10 g | – | – | bez dodatku |
W praktyce te limity eliminują z kuchni przedszkolnej słodkie płatki śniadaniowe, smakowe jogurty z dużym dodatkiem cukru i gotowe wyroby cukiernicze. Nie da się ich też obejść, zastępując cukier słodzikami – rozporządzenie wyklucza dodatek substancji słodzących zdefiniowanych w unijnym rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008, czyli między innymi ksylitol, erytrytol, sukralozę i glikozydy stewiolowe.
Osobna zasada dotyczy dodatku cukrów do napojów przygotowywanych na miejscu, takich jak herbata, kakao czy kompot. Mogą zawierać nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml gotowego napoju. Rozporządzenie wprost wskazuje też, że preferowanym napojem jest woda.
5 mitów o diecie planetarnej w przedszkolu
O zmianach w szkołach i przedszkolach pisało wiele mediów, a wraz z publikacjami pojawiło się sporo uproszczeń. Część z nich brzmi wiarygodnie, a mimo to nie zgadza się z tekstem przepisów.
Mit 1: Raz w tygodniu dzieci dostają w pełni roślinny obiad
Hasło „roślinny obiad” pojawiało się w nagłówkach, a nawet w komunikatach o nowych przepisach. Rozporządzenie wymaga jednak czegoś węższego: co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu ma być podana potrawa przygotowana na bazie nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych (§ 2 ust. 3 pkt 7 lit. g). Przy obiedzie dwudaniowym wymóg spełnia więc na przykład zupa z soczewicy, nawet jeśli drugie danie nie jest roślinne. Posiłek roślinny w pełnym wymiarze to dobra praktyka, ale nie obowiązek. NCEŻ zachęca, by raz w tygodniu planować obiad z nasionami roślin strączkowych jako pełnowartościowym drugim daniem.
Mit 2: Smażenie ograniczone do dwóch obiadów w tygodniu
Limit nie dotyczy tylko obiadów. Rozporządzenie mówi o nie więcej niż dwóch porcjach potrawy smażonej od poniedziałku do piątku i nie zawęża tej zasady do obiadu, jak robi to przy rybie, mięsie czy potrawie ze strączków. Do limitu wliczają się więc też placki czy racuchy na podwieczorek. Ten sam przepis określa tłuszcz do smażenia i jest to wymóg, a nie zalecenie: rafinowany olej rzepakowy lub oliwa z oliwek. Przymiotnik „rafinowany” odnosi się w tekście rozporządzenia do oleju rzepakowego, nie do oliwy.
Mit 3: Limit cukru wynosi 10 g na 100 g dla każdej żywności
Limit 10 g cukrów na 100 g lub ml dotyczy produktów zbożowych, produktów mlecznych oraz napojów roślinnych i roślinnych alternatyw produktów mlecznych. Pieczywo półcukiernicze i cukiernicze może zawierać do 13,5 g cukrów na 100 g. Dla napojów przygotowywanych na miejscu obowiązuje osobny próg – 5 g cukrów dodanych w 250 ml. Pozostałe środki spożywcze, takie jak warzywa, owoce czy mięso, nie mają w rozporządzeniu limitu cukrów.
Mit 4: Napoje roślinne mają ograniczyć cukier w jadłospisie
Napoje roślinne nie są w rozporządzeniu narzędziem do ograniczania cukru ani obowiązkowym elementem jadłospisu. Są dopuszczalnym zamiennikiem mleka i produktów mlecznych – pod warunkiem, że są wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12 oraz nie zawierają więcej niż 10 g cukrów na 100 ml. Cukier w napojach ogranicza osobny przepis o napojach przygotowywanych na miejscu, a podstawowym napojem ma być woda.
Mit 5: Dieta planetarna stała się obowiązkowa
Nazwa „dieta planetarna” nie pada w tekście rozporządzenia. Przepisy wdrażają jej wybrane elementy, opisane w pierwszej części artykułu, ale nie nakładają na przedszkola obowiązku realizowania tego modelu żywienia w całości.

Zdrowie dzieci – dlaczego te zmiany mają znaczenie
Dzieci spędzają w przedszkolu znaczną część dnia, a posiłki w placówce pokrywają większość ich dziennego zapotrzebowania energetycznego. Żywienie dzieci w przedszkolu nie jest więc dodatkiem do tego, co jedzą w domu – w dni robocze w dużej mierze je zastępuje. To istotne, bo prawidłowe żywienie w wieku przedszkolnym wpływa na samopoczucie, kondycję i zdolność koncentracji, a nawyki wyniesione z tego okresu zostają z dzieckiem na lata.
Kierunek wyznaczony przez nowe przepisy – ograniczenie cukru i soli, mniej mięsa przetworzonego, więcej warzyw i nasion roślin strączkowych – jest zgodny z zaleceniami zdrowego żywienia dzieci. NCEŻ podkreśla, że ograniczenie nadmiernego spożycia mięsa i cukru oraz większa różnorodność posiłków to ważny element profilaktyki chorób dietozależnych, w tym otyłości. Mowa przy tym o ograniczeniu mięsa, a nie o jego wykluczeniu: dzieci nadal dostają mięso, ryby, jaja i produkty mleczne, które dostarczają pełnowartościowego białka.
Skutki nadmiaru cukru widać w praktyce klinicznej:
Pracując w szpitalu, bardzo często spotykałam już siedmio-, ośmiolatków z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby związanym ze zbyt dużą ilością cukru w diecie. Tam, gdzie mamy na to wpływ, warto zwrócić na to uwagę.
Ewelina Pilszczek, dietetyk
Jak wprowadzić nowe dania, żeby dzieci chciały je jeść
Przepisy obowiązują od 1 września 2026 r., ale przyzwyczajanie dzieci do nowych smaków wymaga czasu. Jadłospis zgodny z rozporządzeniem to dopiero połowa pracy – druga połowa dzieje się przy stoliku. Ewelina Pilszczek, która jako terapeuta pracuje z dziećmi z wybiórczością pokarmową, ujmuje to tak:
Dziecko nie je tabelki ani rozporządzenia. Dziecko dostaje jedzenie, siedzi przy talerzu i reaguje na zapach, na wygląd, na temperaturę, na konsystencję, na wcześniejsze doświadczenia, na reakcje innych dzieci albo dorosłych.
Ewelina Pilszczek, dietetyk
Dziecko w wieku przedszkolnym często odrzuca nowe jedzenie przy pierwszym kontakcie i potrzebuje wielu spotkań z nową potrawą, zanim ją zaakceptuje. Pierwsze talerze z niezjedzoną soczewicą nie świadczą więc o porażce, tylko o normalnym etapie oswajania. Zwroty z sali warto traktować jako informację o daniu, a nie o dzieciach: czy potrawa nie była za sucha, za gęsta, zbyt intensywnie pachnąca, za gorąca albo za zimna.
Co ustalić z kuchnią
Dyrektor nie musi znać receptur, ale warto ustalić z kuchnią lub firmą cateringową kilka zasad. Na start lepiej sprawdzają się strączki łatwiejsze w odbiorze, takie jak czerwona soczewica w zupach kremach i sosach czy ciecierzyca w pastach, podane w formach, które dzieci już znają. Prosty sposób to także metoda małych kroków znana z terapii karmienia: do lubianego dania dodaje się najpierw odrobinę soczewicy i stopniowo zwiększa jej udział. Nowe receptury trzeba wcześniej przetestować, także po odstaniu i w transporcie, bo potrawy ze strączków łatwo gęstnieją i wysychają.
Oswajanie poza stołem
Duże znaczenie ma to, co dzieje się poza stołówką, bo jedzenie nie zaczyna się przy stole. Dzieci powinny móc dotknąć, powąchać i nazwać soczewicę czy ciecierzycę – suchą i ugotowaną – zanim zobaczą ją na talerzu. Zajęcia kulinarne, przedszkolny ogródek, rozmowy o sezonowych warzywach czy zabawy w rozpoznawanie nasion i strączków sprawiają, że nowe produkty przestają być obce. Takie działania można powiązać z edukacją ekologiczną – rozmowa o tym, skąd bierze się jedzenie i dlaczego warto jeść to, co rośnie w danej porze roku, to naturalne przełożenie idei diety planetarnej na język przedszkolaka. To także element promowania zdrowych nawyków żywieniowych – celu, który Ministerstwo Zdrowia wymienia wśród założeń nowych przepisów.
Przy tym obowiązuje prosty podział ról: dorośli decydują, co, kiedy i w jakiej formie trafia na talerz, a dziecko – czy i ile zje. Zaangażowanie dzieci nie polega więc na układaniu jadłospisu, tylko na przykład na wymyśleniu nazwy dla nowej potrawy albo wysianiu fasoli w ogródku.
Rozmowa z rodzicami
Zmiany warto też wyjaśnić rodzicom. Część rodziców zna je tylko z medialnych skrótów i może się obawiać, czy dziecko się naje albo czy dostaje wystarczająco dużo białka. Krótka informacja o tym, co faktycznie zmieniło się w jadłospisie i dlaczego, oszczędza wielu pytań. Warto też regularnie udostępniać rodzicom aktualny jadłospis – dzięki temu wiedzą, kiedy w przedszkolu jest dzień ze strączkami, i mogą podobne dania wprowadzać w domu.
Dobrze, gdy rodzice omawiają jadłospis z dziećmi, bo wtedy nowa potrawa staje się przewidywalna. Ogromną rolę gra przy tym nazwa:
Jak powiemy »gulasz z soczewicy«, to brzmi zupełnie obco. A jak powiemy »sos pomidorowy z małymi kuleczkami«, można zapytać: ciekawe, co to będą za kuleczki? Po południu mi opowiesz.
Ewelina Pilszczek, dietetyk
Kontrole sanepidu – na co przygotować przedszkole
Zgodnie z art. 52c ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia w ramach żywienia zbiorowego w jednostkach systemu oświaty mogą być stosowane wyłącznie środki spożywcze spełniające wymagania z rozporządzenia. Przestrzeganie tych przepisów sprawdza Państwowa Inspekcja Sanitarna, a powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne zapowiadają kontrole sanepidu w szkolnych stołówkach i kuchniach przedszkolnych pod kątem nowych wymagań.
Obowiązek dotyczy żywienia we wszystkich placówkach, niezależnie od tego, kto przygotowuje posiłki. Jeśli przedszkole korzysta z cateringu, nowe wymagania powinny być zapisane w umowie z dostawcą, w części o jadłospisach, recepturach i specyfikacji produktów.
Podsumowanie
Nowe rozporządzenie nie wprowadza do przedszkoli diety planetarnej jako takiej, ale przekłada jej wybrane założenia na konkretne, sprawdzalne wymagania: potrawę z nasion roślin strączkowych co najmniej raz w tygodniu, dwa obiady z mięsem świeżym, rybę, zupy na wywarach warzywnych, limity cukru, tłuszczu i soli, przewagę pełnoziarnistych produktów zbożowych oraz normę energetyczną liczoną w ujęciu dekadowym. Dla dyrektora oznacza to przede wszystkim przegląd jadłospisów, receptur i umów z dostawcami, a dla kuchni – nowe dania, które dzieci muszą dopiero polubić.
Najwięcej nieporozumień rodzi nie sam przepis, tylko jego medialne skróty. Dlatego przy planowaniu zmian i rozmowach z rodzicami warto odwoływać się bezpośrednio do tekstu rozporządzenia.





